Siroz Beslenmesi: Sarkopeni, Asit ve Ensefalopatide Klinik Diyet Rehberi

Siroz beslenmesi, karaciğer sirozlu hastalarda hepatik fonksiyonu korumak, sarkopeniyi önlemek, asit, ensefalopati ve hepatorenal sendrom gibi dekompansasyon risklerini azaltmak için EASL 2019, ESPEN 2019, AASLD 2021 sarkopeni & asit rehberleri, ISHEN 2013 ensefalopati konsensüsü ve TKAD uzlaşı çerçevesinde kanıta dayalı bir klinik beslenme yaklaşımıdır.

Temel Hedefler

• Alkol = 0 MUTLAK (etyoloji ne olursa olsun)
• Enerji 35–40 kcal/kg kuru ağırlık
• Protein 1,2–1,5 g/kg/gün (sarkopenide 1,5; hepatik ensefalopatide bile kısıtlama YAPILMAZ — bitkisel + süt ağırlıklı tercih edilir)
• Sodyum < 2 g/gün; asitte < 88 mmol (≈2 g sodyum) MUTLAK
• Sıvı 1,5 L; hiponatremide (Na < 130 mmol/L) 1–1,2 L kısıtlı
• 4–6 küçük öğün + YATAK ÖNCESİ GECE ATIŞTIRMASI (50 g KH + 15 g protein) — sarkopeniyi azaltır (ESPEN 2019 GÜÇLÜ öneri)
• Filtre kahve 2–3 fincan/gün (sade) — fibrozis & HCC riskini azaltır
• Çiğ deniz ürünü yasak (Vibrio vulnificus sirozda fatal)
• NSAID (ibuprofen) yasak; parasetamol ≤ 2 g/gün güvenli

Önerilen Besinler

Sızma zeytinyağı, yağlı balık (somon, sardalya, uskumru, hamsi), yumurta (5–7/hafta), baklagil, tuzsuz lor/yoğurt/kefir, tam tahıl (tuzsuz çavdar, yulaf, bulgur, kinoa), bol sebze + meyve, kuruyemiş (tuzsuz, 30 g), filtre kahve (2–3 fincan), sarımsak-soğan-zerdeçal-tarçın-kekik.

Kaçınılacak Yiyecekler

Alkol, sofra tuzu, salam-sosis-sucuk-pastırma, turşu-konserve-bulyon-hazır çorba, tuzlu kaşar/peynir, şekerli içecek, fruktoz şurubu, beyaz un ürünleri, kızartmalar, fast-food, margarin, krema, çiğ midye/istiridye/suşi, sakatat (haftada > 1), standardize olmayan bitkisel ürünler, yüksek doz A vitamini, küflenmiş tahıl/kuruyemiş, NSAID grubu ağrı kesiciler.

Sarkopeni Önleme — Gece Atıştırması (LES)

Sirozda gece açlığı kas proteolizine yol açar. Yatak öncesi 50 g KH + 15 g protein içeren atıştırma sarkopeniyi azaltır (ESPEN 2019 güçlü öneri). Örnek: 1 bardak süt + 2 tam tahıl kraker + 30 g tuzsuz lor. Refrakter sarkopenide BCAA 0,25 g/kg/gün eklenir.

Hepatik Ensefalopati

Protein KISITLAMASI YAPILMAZ. Bitkisel + süt ağırlıklı protein (BCAA yüksek) tercih edilir. Laktuloz (günde 3 yumuşak dışkı hedefi) + rifaksimin 550 mg × 2 standart tedavidir. Çinko 50 mg yardımcıdır.

Asit ve Ödem

Sodyum < 88 mmol/gün MUTLAK; sıvı kısıtı sadece hiponatremide. Düşük protein → düşük albümin → ödem kötüleşir — protein 1,2–1,5 g/kg ASLA azaltılmaz.

Diyetisyen Desteği

ESPEN 2019, siroz tanısı konduğu gün klinik diyetisyen takibini önerir. İlk 4 hafta haftalık, sonra 4 haftada bir izlem.