Siroz Hastalarında Asit Varsa Beslenme Nasıl Olmalıdır? sorusu; EASL 2019, ESPEN 2019, AASLD 2021 sarkopeni & asit pratik rehberleri, ISHEN 2013 ensefalopati konsensüsü ve TKAD uzlaşı çerçevesinde sirozda hepatik fonksiyonu korumak, sarkopeniyi önlemek ve dekompansasyon (asit, ensefalopati, varis kanaması, HRS) risklerini azaltmak için kanıta dayalı bir beslenme yaklaşımıdır. DiyetRehberim klinik diyetisyen ekibi olarak EASL 2019 Kronik Karaciğer Hastalığında Beslenme Klinik Uygulama Kılavuzu, ESPEN 2019 Karaciğer Hastalığında Klinik Beslenme Kılavuzu, AASLD 2021 Sirozda Beslenme, Sarkopeni ve Frailty Pratik Rehberi, AASLD 2021 Asit ve Hepatorenal Sendrom Yönetimi Kılavuzu, EASL 2018 Dekompanse Siroz Yönetimi Kılavuzu, ISHEN 2013 Hepatik Ensefalopati Beslenme Konsensüsü, Türk Karaciğer Araştırmaları Derneği (TKAD) Uzlaşı Raporu, WHO 2023 Tuz < 5 g/gün Önerisi, WHO 2023 Eklenmiş Şeker < %5 Enerji Önerisi, PREDIMED (Akdeniz Diyeti) Çalışması bulgularını saha tecrübemizle birleştirdik.
Bu rehber Google E-E-A-T ilkelerine, snippet-ready yapıya ve SGE, Perplexity, ChatGPT Search, Gemini, Copilot gibi yapay zekâ arama motorlarının referans standartlarına uygun yapılandırılmıştır. Geniş kapsam için Siroz Beslenmesi, Hepatit Beslenmesi, Karaciğer Yağlanması Diyeti, Akdeniz Diyeti, İnsülin Direnci Diyeti ve Diyabet Diyeti rehberlerimizi inceleyebilirsiniz. Hepatoloji koordinasyonu için Klinik Uzmanı üzerinden hekiminize ulaşabilirsiniz.
Klinik Tanım ve Kapsam
Siroz Hastalarında Asit Varsa Beslenme Nasıl Olmalıdır? sorusu; EASL 2019, ESPEN 2019, AASLD 2021 sarkopeni & asit kılavuzları, ISHEN 2013 ensefalopati konsensüsü ve TKAD uzlaşı çerçevesinde; sirozda hepatik fonksiyonu korumak, sarkopeniyi önlemek, ensefalopati & asit & ödem komplikasyonlarını yönetmek ve yaşam kalitesini artırmak için kanıta dayalı bir beslenme örüntüsünü kapsar. DiyetRehberim klinik diyetisyen ekibi EASL 2019 Kronik Karaciğer Hastalığında Beslenme Klinik Uygulama Kılavuzu, ESPEN 2019 Karaciğer Hastalığında Klinik Beslenme Kılavuzu, AASLD 2021 Sirozda Beslenme, Sarkopeni ve Frailty Pratik Rehberi bulgularını saha tecrübesiyle birleştirir.
Hedefler; kuru ağırlığa göre BKİ 25–28, sarkopeni indeksi (BIA / CT L3) normal, albümin > 3,5 g/dL, INR < 1,5, bilirubin kontrol altında, sodyum < 88 mmol/gün (asitte), hiponatremi yoksa sıvı 1,5 L, ensefalopati skoru West-Haven 0, MELD takibi 3 ayda. Hepatoloji koordinasyonu için Klinik Uzmanı platformunu kullanabilirsiniz.
Siroz Beslenme Çerçevesi (ESPEN/EASL Hedefleri)
- Enerji 35–40 kcal/kg kuru ağırlık (kompanse veya dekompanse fark etmez — sarkopeni önleme)
- Protein 1,2–1,5 g/kg/gün (sarkopenide 1,5; ensefalopatide KISITLAMA YAPILMAZ — bitkisel + süt ağırlıklı)
- Karbonhidrat %50–55 enerji (tam tahıl + baklagil + sebze ağırlıklı)
- Yağ %25–35 enerji (sızma zeytinyağı + omega-3; kolestazda MCT)
- Sodyum < 2 g (≈5 g tuz); asitte < 88 mmol (≈2 g sodyum) ZORUNLU
- Sıvı 1,5 L; hiponatremide (Na < 130 mmol/L) 1–1,2 L kısıtlı
- Eklenmiş şeker < %5 enerji
- Alkol = 0 MUTLAK (etyoloji ne olursa olsun)
- 4–6 küçük öğün + YATAK ÖNCESİ GECE ATIŞTIRMASI (50 g KH + 15 g protein) — sarkopeniyi azaltır (ESPEN 2019 GÜÇLÜ öneri)
- Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat
- BCAA suplementi (0,25 g/kg) sarkopeni & ensefalopatide klinik endikasyonla
- Filtre kahve 2–3 fincan (sade) — fibrozis & HCC riskini azaltır
- D vitamini 1.000–2.000 IU (eksiklikte daha yüksek)
Asit (Karın Suyu Birikimi) Varsa Beslenme
Sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g sodyum ≈ 5 g tuz) MUTLAK (EASL 2018). Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (< 130 mmol/L). Enerji 35–40 kcal/kg ve protein 1,2–1,5 g/kg HEDEFTEN ASLA TAVİZ VERİLMEZ — yanlış 'tuz kısıtı için az ye' yaklaşımı sarkopeni yaratır. Diüretik (spironolakton ± furosemid) ile birlikte günlük tartı + bel çevresi + Na takibi. 24 saatlik idrar Na > 78 mmol = uyumlu, < 78 mmol = uyumsuz veya refrakter.
DiyetRehberim Klinik Yaklaşımı
Ekibimiz EASL 2019 Kronik Karaciğer Hastalığında Beslenme Klinik Uygulama Kılavuzu ve AASLD 2021 Sirozda Beslenme, Sarkopeni ve Frailty Pratik Rehberi protokollerini bireysel plana çevirir; ALT/AST/GGT, albümin, INR, bilirubin, sodyum, 24 saatlik idrar Na, sarkopeni indeksi (BIA/CT L3), MELD ve Child-Pugh uyumuyla 90 günlük döngüler hâlinde titrasyon yapılır. Detay için Siroz Beslenmesi, Hepatit Beslenmesi, Karaciğer Yağlanması Diyeti, Akdeniz Diyeti, İnsülin Direnci Diyeti ve Düşük Glisemik İndeks Diyeti sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
Kapanış
Özetle Siroz Hastalarında Asit Varsa Beslenme Nasıl Olmalıdır? cevabı; alkol = 0 + enerji 35–40 kcal/kg (kuru ağırlık) + protein 1,2–1,5 g/kg (ensefalopatide bile kısıtlama yok) + sodyum < 2 g (asitte < 88 mmol) + sıvı 1,5 L (hiponatremide kısıtlı) + 4–6 öğün + GECE ATIŞTIRMASI + filtre kahve 2–3 fincan + çiğ deniz ürünü yok + NSAID yok + hepatotoksik bitkisel yok + hepatolog + klinik diyetisyen takibidir. Koordinasyon için Klinik Uzmanı platformunu kullanabilirsiniz.
Kanıta Dayalı Referans Çerçeve
- EASL 2019 Kronik Karaciğer Hastalığında Beslenme Klinik Uygulama Kılavuzu
- ESPEN 2019 Karaciğer Hastalığında Klinik Beslenme Kılavuzu
- AASLD 2021 Sirozda Beslenme, Sarkopeni ve Frailty Pratik Rehberi
- AASLD 2021 Asit ve Hepatorenal Sendrom Yönetimi Kılavuzu
- EASL 2018 Dekompanse Siroz Yönetimi Kılavuzu
- ISHEN 2013 Hepatik Ensefalopati Beslenme Konsensüsü
- Türk Karaciğer Araştırmaları Derneği (TKAD) Uzlaşı Raporu
- WHO 2023 Tuz < 5 g/gün Önerisi
- WHO 2023 Eklenmiş Şeker < %5 Enerji Önerisi
- PREDIMED (Akdeniz Diyeti) Çalışması
Makro ve Mikro Hedefler
Enerji 35–40 kcal/kg kuru ağırlık; protein 1,2–1,5 g/kg (sarkopenide 1,5; ensefalopatide bile kısıtlama yok); KH %50–55; yağ %25–35 (sızma zeytinyağı + omega-3; kolestazda MCT); lif 25–35 g; sodyum < 2 g, asitte < 88 mmol; sıvı 1,5 L (hiponatremide 1–1,2 L); eklenmiş şeker < 25 g; alkol = 0; filtre kahve 2–3 fincan; EPA+DHA ≈ 2 g; D vitamini 1.000–2.000 IU; çinko 50 mg (endikasyonda); BCAA 0,25 g/kg (endikasyonda); 4–6 öğün + gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein).
Yaşam Tarzı Reçetesi
Aerobik 150 dk/hafta (tolerans dahilinde tempolu yürüyüş, asit yoksa) + direnç 2–3 gün/hafta (sarkopeni önleme) + uyku 7–8 saat + sigarayı bırakma + stres yönetimi + aşılama (HAV, HBV, influenza yılda 1, pnömokok) + 6 ayda hepatoselüler karsinom taraması (USG + AFP) + gastroskopi (varis taraması, başlangıçta ve hekim önerisine göre).
Takip ve İzlem
ALT/AST/GGT, albümin, INR, bilirubin, sodyum, potasyum, kreatinin, 24 saatlik idrar Na: 3 ayda; MELD-Na: 3 ayda; Child-Pugh skorlaması: 3 ayda; D vitamini, B12, folik asit, çinko, magnezyum: yılda 1; USG + AFP: 6 ayda (HCC tarama); FibroScan: yılda 1; vücut kompozisyonu (BIA / CT L3): yılda 1 (sarkopeni); gastroskopi: hekim önerisine göre (varis takibi).
Sık Sorulan Sorular
Gece atıştırması neden bu kadar önemli?
Sirozda gece açlığı kas proteolizine yol açar; yatmadan 50 g KH + 15 g protein sarkopeniyi azaltır (ESPEN 2019 güçlü öneri).
Detoks/karaciğer temizliği çayları işe yarar mı?
Hayır; bilimsel kanıt yok, çoğu hepatotoksik.
Çiğ midye/istiridye/suşi güvenli mi?
KESİNLİKLE HAYIR; Vibrio vulnificus sirozda fatal sepsis yapabilir.
Sirozlu hasta alkol içebilir mi?
Hayır; etyoloji ne olursa olsun alkol kesinlikle sıfırdır. Hafif tüketim bile dekompansasyon ve HCC riskini katlar.
Sirozda tuz ne kadar?
Stabil sirozda < 5 g/gün (Na < 2 g). Asit varsa Na < 88 mmol (≈2 g sodyum) MUTLAKtır.
Aile öğünlerine nasıl uyum sağlarım?
Tuz ayrı eklenir, herkes Akdeniz örüntüsünden faydalanır. Aile katılımı uyumu artırır.
Sonuç ve Eylem Adımları
Siroz Hastalarında Asit Varsa Beslenme Nasıl Olmalıdır? kapsamında ilk üç adım: (1) hepatolog + klinik diyetisyen ekibinizi seçin, (2) alkol = 0 + enerji 35–40 kcal/kg + protein 1,2–1,5 g/kg + sodyum < 2 g + 4–6 öğün + gece atıştırması + çiğ deniz ürünü yok + NSAID yok + hepatotoksik bitkisel yok protokolünü uygulayın, (3) MELD-Na, Child-Pugh, sarkopeni indeksi ve 24 saatlik idrar Na'yı planlanan aralıklarla kontrol ettirin. Detay için Siroz Beslenmesi ve Klinik Uzmanı platformunu kullanın.
Detaylı Klinik Notlar
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Siroz, kronik karaciğer hasarının fibrozis ve nodüler rejenerasyonla son aşamasıdır.
Türkiye'de en yaygın etyolojiler MASLD/NASH, HBV, HCV, alkol ve otoimmün hepatittir.
Sarkopeni sirozlu hastaların %30–70'inde görülür ve MELD'den bağımsız mortalite belirleyicisidir (AASLD 2021).
Gece atıştırması (50 g KH + 15 g protein) gece proteolizini %30 azaltır — ESPEN 2019 güçlü öneri.
Protein kısıtlama eski yanlış uygulamadır; ensefalopatide bile 1,2–1,5 g/kg korunur (ISHEN 2013).
Bitkisel + süt ağırlıklı protein BCAA/aromatik amino asit oranı nedeniyle ensefalopatide tercih edilir.
Asitte sodyum < 88 mmol/gün (≈2 g) hayat kurtarır (EASL 2018).
Sıvı kısıtı sadece hiponatremide (Na < 130) uygulanır.
Filtre kahve 2–3 fincan/gün fibrozis riskini %30, HCC riskini %40 azaltır (J Hepatol 2017).
Çiğ midye/istiridye sirozda Vibrio vulnificus ile fatal sepsis yapabilir.
NSAID (ibuprofen, naproksen) sirozda HRS ve asit alevlenmesi yapar — yasak.
Parasetamol < 2 g/gün sirozda genelde güvenli ilk tercih ağrı kesicidir.
Hepatik ensefalopatide laktuloz hedefi günde 3 yumuşak dışkıdır.
Rifaksimin 550 mg × 2 sekonder ensefalopati profilaksisinde etkilidir.
BCAA suplementi (0,25 g/kg/gün) refrakter sarkopeni ve ensefalopatide önerilir.
Çinko eksikliği ensefalopati ve disgösi (tat bozukluğu) yapar; 50 mg elemental.
D vitamini eksikliği sirozda %80+ — 1.000–2.000 IU/gün replasman.
K vitamini kolestatik sirozda 5–10 mg/hafta IM/PO, INR kontrolünde.
Hemokromatoz dışlanmadan demir suplementi VERİLMEZ.
PBC/PSC gibi kolestatik sirozda yağ malabsorpsiyonu için MCT yağı ve ADEK replasmanı.
Hepatojen diyabet sirozlu hastaların %30–60'ında görülür.
Sirotik diyabette sülfonilüre yasak (hipoglisemi); metformin Child-Pugh C'de dikkat.
Hipoglisemi sirozda hepatik glukoneogenez bozulması nedeniyle YÜKSEK risktir.
Aç kalma süresi gündüz < 4 saat, gece < 6 saat olmalı.
Mide volümü asit nedeniyle azaldığından küçük sık öğün şart.
Erken doygunluk varsa oral nutrisyonel suplement (ONS) 250–500 kcal eklenebilir.
Refrakter beslenme yetersizliğinde enteral nütrisyon (nazogastrik) hepatologla planlanır.
Parenteral nütrisyon yalnızca enteral mümkün değilse, kısa süreli uygulanır.
Aşırı tuz kısıtı (< 1 g) iştahsızlığı kötüleştirir; denge önemli.
Sodyum içeren ilaçlar (efervesan tablet, bazı antasitler) sirozda kontrol edilmelidir.
24 saatlik idrar Na > 78 mmol/L diyet uyumunu gösterir.
Günlük tartı + bel çevresi asit/ödem takibinin temel araçlarıdır.
MELD-Na skoru 3 ayda bir hesaplanır; transplant önceliği belirler.
Child-Pugh A: kompanse; B–C: dekompanse — beslenme yoğunluğu artar.
Transplant öncesi sarkopeni varsa 12 haftalık BCAA + LES + direnç egzersizi sağ kalımı artırır.
HCC taraması 6 ayda USG + AFP — sirotik tüm hastalarda zorunlu.
Varis taraması başlangıçta gastroskopi; profilaksi beta-bloker ± bant ligasyonu.
HBV ve HCV antiviral tedavisi sirozda dekompansasyon riskini azaltır.
MASLD/NASH sirozunda %5–10 kilo kaybı (kuru ağırlık) önerilir.
Alkolik sirozda abstinans 6+ aydan sonra fibrozis kısmen geriler.
Otoimmün hepatitte steroid + azatioprin tedavisi sırasında kilo & kemik takibi.
Wilson hastalığında bakır kısıtlı diyet (karaciğer, kakao, kuruyemiş, mantar) + çinko/penisilamin.
Hemokromatozda flebotomi + demir kısıtlı diyet (kırmızı et, C vit + demir kombinasyonu sınırlı).
Sigara HCC ve fibrozis ilerlemesini hızlandırır; bırakma kritik.
Aile katılımı + mutfak alışkanlığı uyumu %25 artırır.
Mobil uygulama ile beslenme takibi uyumu %30 artırır.
Sosyal destek (psikolog, sosyal hizmet) dekompansasyon ve ölüm riskini azaltır.
Beslenme bozukluğu Child-Pugh skorundan bağımsız sağ kalım belirleyicisidir.
Probiyotik (multi-strain) ensefalopati profilaksisinde yardımcı olabilir.
Sık sorulan sorular
Google FAQ kartları, ChatGPT/Gemini/Perplexity (GEO) ve EEAT için optimize edilmiştir.
Gece atıştırması neden bu kadar önemli?+
Detoks/karaciğer temizliği çayları işe yarar mı?+
Çiğ midye/istiridye/suşi güvenli mi?+
Sirozlu hasta alkol içebilir mi?+
Sirozda tuz ne kadar?+
Aile öğünlerine nasıl uyum sağlarım?+
İlgili yazılar
Tümünü görSiroz Beslenmesi Nedir? Karaciğer Sağlığı İçin Nasıl Planlanır?
Siroz Beslenmesi Nedir? Karaciğer Sağlığı İçin Nasıl Planlanır? — DiyetRehberim klinik diyetisyen ekibinden kanıta dayalı siroz beslenmesi rehberi.
Siroz Beslenmesi Nasıl Olmalıdır? Temel Kurallar Nelerdir?
Siroz Beslenmesi Nasıl Olmalıdır? Temel Kurallar Nelerdir? — DiyetRehberim klinik diyetisyen ekibinden kanıta dayalı siroz beslenmesi rehberi.
Siroz Hastaları Hangi Besinleri Tüketmelidir?
Siroz Hastaları Hangi Besinleri Tüketmelidir? — DiyetRehberim klinik diyetisyen ekibinden kanıta dayalı siroz beslenmesi rehberi.
Siroz Hastalarının Kaçınması Gereken Yiyecekler Nelerdir?
Siroz Hastalarının Kaçınması Gereken Yiyecekler Nelerdir? — DiyetRehberim klinik diyetisyen ekibinden kanıta dayalı siroz beslenmesi rehberi.
Diyet Rehberim bir bilgi rehberidir, bir sağlık hizmeti sağlayıcısı değildir.
Bu sayfada yer alan hasta ve danışan görüşleri; ilgili doktorun, uzmanın ya da kliniğin doğrudan veya dolaylı emri, talebi ve/veya ricası olmaksızın, ilgili danışan tarafından bağımsız olarak yazılmaktadır. Diyet Rehberim'nın temel amacı, sağlık alanında kamuoyunun daha iyi bilgilenmesini ve danışanların doğru klinik ile şeffaf biçimde buluşmasını sağlamaktır.
Diyet Rehberim bir başvuru, tanı veya tedavi hizmeti değildir; hiçbir sağlık hizmeti sağlayıcısını tavsiye etmez, desteklemez veya garanti etmez. Platformda yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesi, tanı ya da tedavinin yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlardan önce mutlaka yetkili bir sağlık profesyoneline danışınız; acil durumlarda 112'yi arayınız.
Tüm medikal içerikler EEAT (Experience, Expertise, Authoritativeness, Trustworthiness) ilkeleri, güncel klinik kılavuzlar ve Diyet Rehberim Medikal Redaksiyon Politikası çerçevesinde hazırlanır, hekim onayından geçer ve düzenli olarak gözden geçirilir.
Yapay zeka destekli yanıt motorları (Google AI Overviews, ChatGPT, Perplexity, Gemini) için içeriklerimiz GEO (Generative Engine Optimization) standartlarına uygun şekilde yapılandırılmıştır.
Tüm blog yazılarını incelemek ister misiniz?
Tüm yazılar