Kardiyovasküler Beslenme Nasıl Planlanmalıdır?

Kardiyovasküler Beslenme Nasıl Planlanmalıdır? sorusu; AHA 2021 Beslenme Bilimsel Bildirimi, ESC 2021 KV Önleme Kılavuzu, WHO sodyum azaltma önerileri ve Türk Kardiyoloji Derneği uzlaşı çerçevesinde kalp-damar sağlığını korumak ve hastalık yükünü azaltmak için kanıta dayalı bir beslenme yaklaşımıdır. DiyetRehberim klinik diyetisyen ekibi olarak AHA/ACC 2019 Primer Korunma Kılavuzu, AHA 2021 Beslenme Bilimsel Bildirimi (Circulation 2021;144:e472), ESC 2021 Kardiyovasküler Hastalık Önleme Kılavuzu, ESC/EAS 2019 Dislipidemi Kılavuzu, WHO 2023 Sodyum Azaltma Önerileri (<2 g/gün), PREDIMED Çalışması (NEJM 2018, Akdeniz diyeti), DASH-Sodium Çalışması (NEJM 2001), Türk Kardiyoloji Derneği Koruyucu Kardiyoloji Uzlaşı Raporu, Lyon Heart Study (Circulation 1999), REDUCE-IT (NEJM 2019, ikosapent etil) bulgularını saha tecrübemizle birleştirdik.

Bu rehber Google E-E-A-T ilkelerine, snippet-ready yapıya ve SGE, Perplexity, ChatGPT Search, Gemini, Copilot gibi yapay zekâ arama motorlarının referans standartlarına uygun yapılandırılmıştır. Geniş kapsam için Kardiyovasküler Beslenme, Kalp Dostu Beslenme, Kolesterol Diyeti, Hipertansiyon Diyeti, DASH Diyeti ve Trigliserid Düşürücü Diyet rehberlerimizi inceleyebilirsiniz. Kardiyoloji koordinasyonu için Klinik Uzmanı üzerinden hekiminize ulaşabilirsiniz.

Klinik Tanım ve Kapsam

Kardiyovasküler Beslenme Nasıl Planlanmalıdır? sorusu; AHA 2021 Beslenme Bilimsel Bildirimi, ESC 2021 Kardiyovasküler Hastalık Önleme Kılavuzu, WHO sodyum azaltma önerileri ve Türk Kardiyoloji Derneği uzlaşı çerçevesinde; sebze-meyve, tam tahıl, baklagil, yağlı balık, kuruyemiş ve sızma zeytinyağı ağırlıklı; sodyum, eklenmiş şeker, rafine karbonhidrat, doymuş ve trans yağ ile işlenmiş eti kısıtlayan kanıta dayalı bir örüntüyü kapsar. DiyetRehberim klinik diyetisyen ekibi AHA/ACC 2019 Primer Korunma Kılavuzu, AHA 2021 Beslenme Bilimsel Bildirimi (Circulation 2021;144:e472), ESC 2021 Kardiyovasküler Hastalık Önleme Kılavuzu bulgularını saha tecrübesiyle birleştirir.

Hedefler; LDL <100 mg/dL (yüksek riskte <70, çok yüksek riskte <55), non-HDL <130, TG <150, HDL E>40 / K>50, KB <130/80 mmHg, HbA1c <5,7%, bel çevresi E<94 / K<80 cm, BKİ 18,5–24,9. Kardiyoloji koordinasyonu için Klinik Uzmanı platformunu kullanabilirsiniz.

Kardiyovasküler Beslenme Çerçevesi (≈1800–2200 kcal)

• Sebze + meyve ≥5 porsiyon/gün (≥400 g)
• Tam tahıl ≥3 porsiyon/gün
• Baklagil haftada ≥4 porsiyon
• Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon (EPA+DHA ≥2 g/gün)
• Kuruyemiş 30 g/gün (tuzsuz, çiğ)
• Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün
• Sodyum <2 g/gün (tuz <5 g/gün)
• Eklenmiş şeker <%5 enerji (<25 g/gün)
• Doymuş yağ <%7 enerji; trans yağ ≈0
• Lif 25–35 g/gün (≥10 g çözünür)
• Kırmızı et <2 porsiyon/hafta; işlenmiş et ≈0
• Alkol: erkek ≤2, kadın ≤1 birim/gün (tercihen 0)
• Haftada 150–300 dk orta şiddetli aerobik + 2 gün direnç

Planlama Adımları

(1) Risk değerlendirmesi: SCORE2/SCORE2-OP veya ASCVD risk skoru; (2) Mevcut diyetin 3 günlük kaydı; (3) Hedef belirleme (kilo, KB, LDL, HbA1c, bel çevresi); (4) Akdeniz veya DASH ana çerçevenin seçimi; (5) Sodyum <2 g, eklenmiş şeker <25 g, doymuş yağ <%7 üzerine kişiselleştirme; (6) Haftalık menü + alışveriş listesi; (7) Egzersiz reçetesi; (8) 4 haftalık takip ve 12 haftalık yeniden değerlendirme.

DiyetRehberim Klinik Yaklaşımı

Ekibimiz AHA/ACC 2019 Primer Korunma Kılavuzu ve ESC 2021 Kardiyovasküler Hastalık Önleme Kılavuzu protokollerini bireysel plana çevirir; tam lipid profili, KB, HbA1c, eGFR, vücut kompozisyonu uyumuyla 90 günlük döngüler hâlinde titrasyon yapılır. Detay için Kardiyovasküler Beslenme, Kalp Dostu Beslenme, Kolesterol Diyeti, Hipertansiyon Diyeti, DASH Diyeti ve Trigliserid Düşürücü Diyet sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.

Kapanış

Özetle Kardiyovasküler Beslenme Nasıl Planlanmalıdır? sorusunun cevabı; sodyum <2 g + eklenmiş şeker <25 g + doymuş yağ <%7 + trans yağ ≈0 + EPA+DHA ≥2 g + lif 30 g + sebze-meyve ≥5 porsiyon + %5–10 kilo kaybı + haftada 150–300 dk aerobik + klinik diyetisyen takibidir. Kardiyoloji koordinasyonu için Klinik Uzmanı platformunu kullanabilirsiniz.

Kanıta Dayalı Referans Çerçeve

• AHA/ACC 2019 Primer Korunma Kılavuzu
• AHA 2021 Beslenme Bilimsel Bildirimi (Circulation 2021;144:e472)
• ESC 2021 Kardiyovasküler Hastalık Önleme Kılavuzu
• ESC/EAS 2019 Dislipidemi Kılavuzu
• WHO 2023 Sodyum Azaltma Önerileri (<2 g/gün)
• PREDIMED Çalışması (NEJM 2018, Akdeniz diyeti)
• DASH-Sodium Çalışması (NEJM 2001)
• Türk Kardiyoloji Derneği Koruyucu Kardiyoloji Uzlaşı Raporu
• Lyon Heart Study (Circulation 1999)
• REDUCE-IT (NEJM 2019, ikosapent etil)

Makro ve Mikro Hedefler

Sodyum <2 g/gün; potasyum 3,5–4,7 g/gün; eklenmiş şeker <%5 enerji; doymuş yağ <%7; trans yağ ≈0; lif 25–35 g/gün (≥10 g çözünür); EPA+DHA ≥2 g/gün; toplam karbonhidrat %45–55 (ağırlıklı düşük GI); protein 1,0–1,3 g/kg; alkol ≤1–2 birim/gün veya 0.

Egzersiz Reçetesi

Haftada 150–300 dk orta şiddetli aerobik (tempolu yürüyüş, bisiklet, yüzme) + 2–3 gün direnç + öğün sonrası 15 dk yürüyüş. Düzenli aerobik 12 haftada KB'yi 4–7 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür; HDL'yi 3–5 mg/dL yükseltir; KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Takip ve İzlem

Tam lipid profili (TC, LDL, HDL, TG, non-HDL, ApoB) ilk 3. ayda, sonra 6 ayda; HbA1c yılda 1–2; KB ev ölçümü haftada 3 gün; AST/ALT, TSH, kreatinin/eGFR, ürik asit yılda 1; bel çevresi ayda 1; SCORE2/ASCVD risk skoru yılda 1; sigara/alkol durumu her vizitte.

Sık Sorulan Sorular

Tereyağı yiyebilir miyim?

Çok sınırlı; ana yağ sızma zeytinyağı olmalı. Tereyağı <1 tk/gün.

Tuzsuz yemek tatsız değil mi?

Kekik, biberiye, sarımsak, limon, sumak, nane tatlandırır; 2–4 haftada tat eşiği düşer.

Kırmızı et yiyemez miyim?

Haftada ≤2 porsiyon yağsız; işlenmiş et (salam, sosis) ≈0.

Omega-3 takviyesi şart mı?

Diyetten haftada 2–3 yağlı balık ile karşılanır; TG ≥500 veya sekonder korunmada reçeteli ikosapent etil düşünülür.

Bitter çikolata güvenli mi?

%70+ kakao, 15–20 g/gün KB ve lipid için faydalıdır.

Egzersiz şart mı?

Evet; haftada 150–300 dk aerobik KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sonuç ve Eylem Adımları

Kardiyovasküler Beslenme Nasıl Planlanmalıdır? kapsamında ilk üç adım: (1) klinik diyetisyen + kardiyoloji ekibinizi seçin, (2) sodyum <2 g + eklenmiş şeker <25 g + haftada 2–3 yağlı balık + 30 g kuruyemiş + 150 dk egzersizle 12 haftalık plana başlayın, (3) lipid profili + KB'yi 3 ayda bir kontrol ettirin. Detay için Kardiyovasküler Beslenme ve Klinik Uzmanı platformunu kullanın.

Detaylı Klinik Notlar

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.

Akdeniz diyeti 5 yılda major KV olayları %30 azaltır (PREDIMED, NEJM 2018).

DASH + düşük sodyum SBP'yi 11,5 mmHg düşürür (DASH-Sodium, NEJM 2001).

Sodyum 1 g/gün azaltma SBP'yi 1–2 mmHg düşürür; popülasyonda KV ölüm %5–7 azalır.

Sebze-meyve 5+ porsiyon/gün KAH riskini %17 azaltır.

30 g/gün kuruyemiş KAH riskini %25 azaltır (PREDIMED, NEJM 2013).

Yağlı balık haftada 2–3 porsiyon KV ölüm riskini %17 azaltır.

Tam tahıl 3 porsiyon/gün KV mortaliteyi %22 azaltır.

Çözünür lif 5–10 g/gün LDL'yi 5–10 mg/dL düşürür.

Bitki sterolleri 2 g/gün LDL'yi 8–10 mg/dL düşürür.

Sızma zeytinyağı 3–4 yk/gün KV olayları %30 azaltır (PREDIMED).

Trans yağ <%1 LDL'yi düşürür, HDL'yi yükseltir, KAH riskini %23 azaltır.

İşlenmiş et 50 g/gün KAH riskini %18 artırır.

Şekerli içecek 1 kutu/gün KAH riskini %20 artırır.

%5–10 kilo kaybı SBP'yi 4–5 mmHg, LDL'yi 5–10 mg/dL, TG'yi %20 düşürür.

Egzersiz haftada 150 dk KV mortaliteyi %20–30 azaltır.

Sigara bırakma 1 yılda KAH riskini %50, 5 yılda %75 azaltır.

REDUCE-IT'de ikosapent etil 4 g/gün KAH olaylarını %25 azalttı.

Statin + diyet LDL'de aditif %15–20 ek düşüş sağlar.

Magnezyum 300–400 mg/gün KB ve lipid profilini iyileştirir.

Potasyum 3,5–4,7 g/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür.

Hibiscus çayı 3 fincan/gün SBP'yi 7,5 mmHg düşürür (J Nutr 2010).

Yeşil çay 3–4 fincan/gün LDL'yi 5–8 mg/dL düşürür.

Bitter çikolata ≥%70 (15–20 g/gün) KB ve endotel fonksiyonunu iyileştirir.

Sarımsak 600–900 mg ekstrakt SBP'yi 5–8 mmHg düşürür.

Pancar suyu 250 mL/gün SBP'yi 4–6 mmHg düşürür (nitrat etkisi).

D vitamini eksikliği KAH riskini %30 artırır.

Uyku 7–9 saat KVH riskini %20 azaltır; uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Stres yönetimi (mindfulness, yoga) hs-CRP'yi %15–25 düşürür.

Bel çevresi E<94 / K<80 cm kardiyometabolik risk göstergesidir.

Akdeniz diyeti hs-CRP'yi %20–35 düşürür.

Sekonder korunmada LDL <55 mg/dL hedefi MI rekürrensini %30–40 azaltır.

ESC 2021: çok yüksek riskte LDL %50 düşüş + <55 mg/dL kombinasyonu önerilir.

Portföy diyeti (lif + soya + sterol + kuruyemiş) LDL'yi 20–30 mg/dL düşürür.

Akdeniz örüntü diyabet riskini %30 azaltır.

DASH + Akdeniz birleşimi MIND diyeti olarak bilişsel düşüşü de %53 yavaşlatır.

Sigara + kötü beslenme + sedanter yaşam KV ölümün %80'inden sorumludur.

Tuz alımı popülasyon düzeyinde 1 g azaltma yılda binlerce KV ölümü önler.

HDL >60 mg/dL koruyucu; ancak ilaçla yükseltme klinik fayda sağlamamıştır — yaşam tarzı birinciledir.